كردند . . . « 1 » همچنين معاويه ، سمرة بن جندب را فريب داد و به او چهار هزار درهم بخشيد تا به دروغ روايت كند كه آيه زير در شأن على بن ابى طالب عليهما السّلام آمده است : « برخى مردم از گفتار دلفريب خود ، تو را به شگفتى آرند تا از دروغ به متاع دنيا رسند و خدا را به راستى خود گواه گيرند . اين كس بدترين دشمن است و چون از حضور تو دور شود به فتنه و فساد بكوشد تا حاصل خلق را به باد فنا دهد و نسل بشر را قطع كند و خدا مفسدان را دوست ندارد . » « 2 » و نيز آيه زير را درباره ابن ملجم بشناساند : « گروهى از مردم ، جان خويش را براى خوشنودى خداوند مىفروشند . » « 3 » طه حسين مىگويد : « اگر امور مسلمانان به خودشان واگذار مىشد و از آنان خواسته مىشد كه امامى براى خود برگزينند ، هرگز معاويه را انتخاب نمىكردند ؛ زيرا آنان سياست او را آزموده بودند و كارگزارانش را تجربه كرده بودند و مىدانستند كه وضعيتشان به طرز خطرناكى رو به بدى مىگذارد . . . آنان با اهرم ترس و بدون خشنودى مردم حكومت مىكردند و با تشويق و تهديد مردم را سياست مىكردند ؛ نه آن‌كه بر مبناى كتاب خداوند و سنت پيامبرش صلّى اللّه عليه و آله عمل كنند . اموال عمومى را از آن خويش مىشمردند و كارگزارانشان به هواى نفس خود و نه بر اساس حق و عدل ، حكومت

--> ( 1 ) . المغازى ، واقدى : 361 ؛ شرح نهج البلاغه ، ابن ابى الحديد : 4 / 72 . ( 2 ) . وَ مِنَ النَّاسِ مَنْ يُعْجِبُكَ قَوْلُهُ فِي الْحَياةِ الدُّنْيا وَ يُشْهِدُ اللَّهَ عَلى ما فِي قَلْبِهِ وَ هُوَ أَلَدُّ الْخِصامِ * وَ إِذا تَوَلَّى سَعى فِي الْأَرْضِ لِيُفْسِدَ فِيها وَ يُهْلِكَ الْحَرْثَ وَ النَّسْلَ وَ اللَّهُ لا يُحِبُّ الْفَسادَ بقره / 2 : 204 - 205 . ( 3 ) . وَ مِنَ النَّاسِ مَنْ يَشْرِي نَفْسَهُ ابْتِغاءَ مَرْضاتِ اللَّهِ وَ اللَّهُ رَؤُفٌ بِالْعِبادِ بقره / 2 : 207 .